Waarom AI-geletterdheid vanaf 2026 verplicht wordt voor bedrijven (EU AI Act)

AI is in veel KMO's al binnengeslopen zonder dat er ooit een beslissing over genomen is. Een medewerker plakt een klantcontract in een chatbot om er snel een samenvatting van te maken, een ander laat een AI-tool offertes opstellen. Handig, tot iemand vraagt waar die gegevens precies terechtkomen. Net daarover gaat de nieuwe verplichting rond AI-geletterdheid in de EU AI Act.

Geen paniek: dit is geen zware certificering en ook geen reden om AI te verbieden. Maar het is wel een verplichting die vanaf 2026 volop meespeelt, en die veel ondernemers nog niet op de radar hebben. We leggen nuchter uit wat het inhoudt.

Wat staat er precies in de wet?

Artikel 4 van de EU AI Act legt organisaties een inspanningsverplichting op rond AI-geletterdheid. Concreet: wie AI-systemen gebruikt of aanbiedt, moet ervoor zorgen dat de betrokken medewerkers voldoende kennis en inzicht hebben om die systemen op een verantwoorde manier in te zetten. Deze bepaling geldt sinds begin 2025, en 2026 is het jaar waarin toezicht en handhaving echt op gang komen.

Belangrijk om te begrijpen: AI-geletterdheid gaat niet over technische diepgang. Het gaat erover dat je mensen begrijpen wat een AI-tool wel en niet kan, waar de risico's zitten, en welke afspraken gelden bij je bedrijf. Iemand hoeft geen dataspecialist te zijn om verstandig met AI om te gaan, net zoals iemand geen monteur hoeft te zijn om veilig te rijden.

Geldt dit ook voor mijn KMO?

Waarschijnlijk wel, en veel eerder dan je denkt. De verplichting hangt niet af van je grootte, maar van het feit of er AI gebruikt wordt in je organisatie. En dat is vaker het geval dan ondernemers vermoeden:

• Medewerkers die ChatGPT, Copilot of een andere chatbot gebruiken voor teksten, samenvattingen of vertalingen.
• AI-functies die ingebouwd zitten in tools die je toch al gebruikt, zoals je mailprogramma, boekhoudpakket of CRM.
• Slimme assistenten die offertes, e-mails of klantantwoorden voorstellen.
• Tools die automatisch cv's screenen, klanten scoren of documenten sorteren.

Herken je een of meer van deze situaties, dan val je onder de verplichting. Het maakt niet uit of je de AI zelf ontwikkelt of gewoon gebruikt: het gebruik zelf volstaat.

Welke eerste stappen zet je nu best?

Je hoeft geen groot programma op te tuigen. Met een handvol praktische stappen ben je al goed op weg en toon je aan dat je de verplichting ernstig neemt:

1. Breng in kaart welke AI-tools er in je bedrijf gebruikt worden, ook de tools die officieel nooit zijn goedgekeurd. Je kunt niets sturen wat je niet kent.
2. Maak eenvoudige afspraken op papier: welke tools mogen wel, welke niet, en welke gegevens mogen nooit in een AI-tool terechtkomen (denk aan persoonsgegevens, contracten en financiele data).
3. Voorzie een korte, begrijpelijke opleiding voor iedereen die AI gebruikt. Geen technisch college, wel praktische voorbeelden uit je eigen werkvloer.
4. Leg vast wie waarvoor verantwoordelijk is en waar mensen terechtkunnen met vragen of twijfels.
5. Herhaal dit periodiek. AI-tools veranderen snel, dus een afspraak van vandaag is volgend jaar mogelijk achterhaald.

Het mooie is dat deze stappen dubbel renderen. Je voldoet niet alleen aan de wet, je vermijdt ook dat gevoelige bedrijfsgegevens ongemerkt buitenlopen via een gratis chatbot. AI-geletterdheid is dus evengoed gezond risicobeheer als een verplichting.